O czerniaku od wielu lat słyszymy wyjątkowo dużo, jednak czy nasza wiedza na temat tej choroby jest wystarczająca? Co jest powodem tego nowotworu? Jak go leczyć? Czy można go uniknąć?

Czerniak- co to takiego?

 Czerniak (Mealnoma malignom)  jest jednym z najbardziej niebezpiecznych nowotworów skóry. Według statystyk, na tą chorobę zachoruje w ciągu roku około 2 tysięcy Polaków. Niepokoi fakt, że na przełomie czterdziestu lat, liczba chorych na czerniaka złośliwego wzrosła aż czterokrotnie. Znaczny wzrost zachorowalności na ten nowotwór skóry można zauważyć zwłaszcza w grupie kobiet w wieku 25- 35 lat. Główną przyczyną czerniaka jest transformacja i nagła przemiana znamion na ciele, spowodowana nadmiernym opalaniem, brakiem odpowiedniej ochrony czy umiarkowania w przebywaniu na słońcu. 

Nowotwór ten zwykle rozwija się na znamionach zwykłych, wrodzonych bądź atypowych. Większym ryzkiem zachorowania narażone są osoby wrażliwe na słońce, trudno opalające się bądź te, które w dzieciństwie doznały silnych oparzeń słonecznych. Czerniak pojawia się głównie na skórze ciała ( w około 90 % przypadków) oraz w miejscach, gdzie pojawiają się komórki barwnikowe, a więc na gałce ocznej, błonach śluzowych, jelitach, odbycie a nawet w oponach mózgowych. W podwyższonej grupie ryzyka są także osoby, które pracują w zamkniętych pomieszczeniach, a które w trakcie urlopu bądź wolnego weekendu intensywnie się opalają. Jasna cera, brak odpowiedniej ochrony, niezakrycie znamion podczas opalania oraz zbyt długie przebywanie na słońcu, mogą w przyszłości skutkować poważnymi konsekwencjami. Odpowiednia profilaktyka oraz zastosowanie paru zasad pozwoli nam znacznie zmniejszyć ryzyko zachorowania na czerniaka złośliwego.

Niestety czerniak jest nowotworem, na którego śmiertelność jest niezwykle wysoka. Podczas, gdy w Australii jego wyleczalność przekracza 90 %, a na świecie waha się w granicy 60- 70 %, w Polsce wynosi zaledwie 44%. Czym jest to spowodowane? Polacy wizytę i konsultacje u lekarza nadal traktują jako „zło konieczne”, decydują się na zgłoszenie do niego, kiedy często jest już za późno a zmiany rakowe są bardzo zaawansowane.

Jakie są przyczyny powstawania czerniaka?

Według opinii lekarzy specjalistów, najczęstszą przyczyną czerniaka złośliwego są promienie UV. Wzrost zachorowalności na ten rodzaj nowotworu ściśle wiąże się z modą na opaloną, brązową sylwetkę, solarium oraz podtrzymywanie opalenizny. Do nagłych zmian znamion w nowotwór przyczyniają się oparzenia słoneczne, zbyt długie przebywanie na słońcu oraz brak odpowiedniej ochrony i działań profilaktycznych. Na czerniaka zapadają w równym stopniu zarówno kobiety, jak i mężczyźni, większość z nich przekroczyło 50 rok życia. W grupie zwiększonego ryzyka są przede wszystkim osoby z jasną karnacją i jasnymi włosami, posiadające wiele, szczególnie niesymetrycznych znamion oraz, w których rodzinie występowały przypadki zachorowań na czerniaka złośliwego. 

Niezwykle ważną i istotną rolę odgrywa tu także profilaktyka. Posiadacze jasnej skóry oraz blond bądź rudych włosów, powinny przebywać na słońcu znacznie krócej niż osoby o ciemnej karnacji, które mają znacznie więcej barwnika skóry, melaniny. U osób ciemnoskórych czerniak częściej pojawia się na błonach śluzowych. Warto monitorować i obserwować zmiany skórne, zwłaszcza w okolicy znamion i pieprzyków, kiedy zauważymy niepokojące zmiany, należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Zrezygnujmy z opalania w godzinach południowych, stosujmy jedynie kremy z wysokim filtrem (30), zakrywajmy znamiona i okrywajmy oczy i głowę. Jeśli w naszej rodzinie występował czerniak, należy przynajmniej raz w roku chodzić na badania kontrolne, zaś w przypadku, kiedy posiadamy znamiona narażone na podrażnienia mechaniczne ( golenie, depilacja), zastanowić się nad ich usunięciem. Rodzice powinni także zwrócić szczególną uwagę na ochronę dziecka podczas przebywania na słońcu. Najmłodsi mają znacznie bardziej wrażliwą i narażoną na oparzenia słoneczne skórę, niż ludzie dorośli, dlatego powinny nosić odpowiedni strój oraz nakrycie głowy. Zawsze powinniśmy pamiętać o kremie z wysokim filtrem + 50.

Jak rozpoznać czerniaka?

Na czerniaka skóry choruje co roku 2000 osób. Niestety większość z nich zgłasza się do lekarza, kiedy jest już za późno. Jakie są objawy tego nowotworu złośliwego?

Co najmniej raz w tygodniu powinniśmy obserwować skórę swojego ciała, a zwłaszcza pieprzyki i znamiona, czy ich kształt i wygląd nie uległy niepokojącej zmianie. Na szczególną uwagę oraz niezwłoczne zgłoszenie się do lekarza zasługuje fakt powiększenia się znamienia, o co najmniej 1 cm. Zmiana kształtu, brak symetrii, pogrubienie się znamienia także są niepokojącym objawem czerniaka złośliwego. Jeśli część pieprzyka bądź znamion zaczynają rosnąć, różnią się znacznie od jego pozostałego fragmentu, należy skonsultować się ze specjalistą. Jeżeli granica znamienia staje się nieregularna, w pewien sposób zatarta i niewidoczna, pojawia się sączenie lub minimalne krwawienie, bez większej trudności możemy dostrzec w okolicy znamienia ciemnobrązowe, czarne, czerwone bądź białe plamy oraz czujemy niekomfortowy ból, swędzenie, pieczenie czy kłucie, musimy niezwłocznie udać się do lekarza. Zbyt długa zwłoka znacznie zmniejsza nasze szanse na całkowite wyleczenie oraz zwiększa ryzyko przerzutów.

Czerniak oraz zmiany nowotworowe skóry najczęściej występują u kobiet na twarzy lub na nogach, zaś u mężczyzn na tułowiu. Każda niepokojąca zmiana powinna być skonsultowana z dermatologiem jak najszybciej. Coraz więcej placówek dysponuje dermatsokopem, dzięki któremu bezproblemowo i skutecznie można określić „ złośliwość” zmian zachodzących na ciele pacjenta. Jeśli lekarz stwierdzi jakiekolwiek ryzyko wystąpienia choroby, skierowuje potencjalnego chorego na dalsze badania i zabiegi takie jak chirurgiczne wycięcie zmiany czy przeprowadzenie badania histopatologicznego wycinka znamienia.

Oprócz badania dermatoskopem, czerniaka można zdiagnozować dzięki wykorzystaniu metody diagnostycznej zwanej wideodermoskopią. Badanie polega na fotografowaniu oraz archiwizacji zmian w komputerze z wykorzystaniem wideokamery. Dzięki specjalnemu i fachowemu programowi komputerowemu możliwa jest obserwacja i wnikliwa analiza znamienia, jego barw, zmian symetrii, brzegów oraz struktury. Zdjęcia z wideokamery można odtworzyć i porównać w każdej chwili dzięki archiwizowaniu ich w pamięci komputera. Wideodermoskopia polecana jest zwłaszcza w przypadku osób, w których rodzinie występowały już przypadki czerniaka. 

Szczególną rolę mogą odgrywać tu także lekarze pierwszego kontaktu, którzy podczas badania i oględzin pacjenta powinni zwrócić uwagę na niepokojące zmiany oraz skierować pacjenta na konsultacje z dermatologiem.

 Czerniaka można usunąć jedynie chirurgicznie. Na etapie wczesnych badań są próby zastosowania leków takich jak chociażby interferony , cytostatyki czy szczepionki. Dzięki postępowi medycznemu nie praktykuje się profilaktycznego wycinania podejrzanych znamion czy pieprzyków. Lekarze sceptycznie podchodzą także do metod usuwania znamion laserem, elektrokoagulacji czy kriochirurgii. Dzięki tym metodom, miejsce po usuniętym znamieniu zarasta i pokrywa się zdrową skórą, jednak nie ma żadnej gwarancji na to, że w tkance podskórnej nie zostały żadne komórki z wyciętego znamienia, które mogą zamienić się w przerzuty bądź zmiany nowotworowe.

Powiedz STOP solariom!

Moda na opalone i brązowe ciało trwa już od kilku lat. Pomimo licznych ostrzeżeń i apelacji lekarzy, nadal wielu ludzi regularnie chodzi na solarium uzyskując sztuczną opaleniznę. Okazuje się, ze nieprzemyślane i nadużywane korzystanie z solarium znacznie zwiększa ryzyko zachorowania na czerniaka. W roku 2003 organizacja WHO wprowadziła zasady racjonalnego użytkowania solariów. Jasno wskazała, że niebezpieczne jest korzystanie z nich przez osoby z fenotypem I lub II, które trudno się opalają, często miewają oparzenia słoneczne nawet podczas krótkiego przebywania na dworze. Osoby te posiadają także jasna skórę, liczne piegi i znamiona. O użytkowaniu solarium powinny zapomnieć osoby poniżej 18 roku życia. Opalanie na solarium powinno odbywać się maksymalnie raz w tygodniu a nawet w miesiącu, odstęp między jedną wizytą a drugą powinien wynosić co najmniej 48 godzin. Nie zapominajmy o racjonalnym czasie przebywania w łóżku solarium, zaś długość sesji zwiększajmy sukcesywnie. Korzystajmy z kosmetyków ochronnych. Najlepszym rozwiązaniem jednak będzie całkowite zrezygnowanie z solarium. Zbyt mocna opalenizna nie wygląda ładnie ani atrakcyjnie, ale na szczęście wraca moda na blade i naturalne ciało.

Czerniak jest nowotworem złośliwym skóry, na który co roku zapada około 2000 Polaków. Często zgłaszamy się do lekarza, kiedy jest już za późno, a choroba ma zaawansowane stadium. Profilaktyczne obserwowanie i monitorowanie kształtu, symetrii oraz barwy znamion pozwoli na odpowiednio wcześnie podjętą interwencję lekarską oraz wykonanie badań mających na celu diagnozę i określenie „złośliwości” znamienia. Niezwykle ważna jest sama profilaktyka. Nie przebywajmy zbyt długo na słońcu, zwłaszcza w upalne dni w godzinach od 11: 00 do 15: 00, zadbajmy o odpowiedni ubiór, nakrycie głowy oraz okulary słoneczne. Postarajmy się zakleić plastrem wszystkie znamiona bądź pieprzyki, pamiętajmy o zabezpieczeniu się kremem z wysokim filtrem oraz racjonalnym opalaniu. Warto zrezygnować bądź ograniczyć wizyty w solarium, co wpłynie także pozytywnie na stan naszej skóry.