Oprócz sztucznych, hormonalnych metod antykoncepcji, nadal stosowane są naturalne metody zapobiegania ciąży. Polegają one przede wszystkim na wstrzemięźliwości i zrezygnowaniu ze współżycia podczas dni określonych na podstawie naturalnych metod jako płodne. W tej formie antykoncepcji nie jest konieczne stosowanie żadnych dodatkowych urządzeń, preparatów i substancji. Poniżej przedstawione zostały najpopularniejsze i najchętniej stosowane metody antykoncepcji naturalnej.

Komputery cyklu

Wiele kobiet jest przeciwnych stosowaniu antykoncepcji hormonalnej, ponieważ boi się ingerować w naturalny cykl miesiączkowy oraz gospodarkę hormonalną organizmu. Dzięki komputerom cyklu z łatwością można określić dni płodne na podstawie codziennych i regularnych pomiarów temperatury przez specjalistyczne czujniki. Stosowanie tej metody antykoncepcyjnej jest niezwykle proste. Zaraz po przebudzeniu się pacjentka musi umieścić specjalny sensor pod językiem na około minutę i przycisnąć wbudowany przycisk. Na wyświetlaczu pojawi się zielone światło oznaczające dni niepłodne, lub światło czerwone symbolizujące owulację i dni płodne.

Na rynku dostępne są różne modele komputerów cyklu, które mogą podawać wiele innych informacji takich jak średnia długość cyklu czy informować o niewydolności ciałka żółtego. Dodatkową funkcją tych urządzeń jest także informowanie o prawdopodobnej( po 15 dniach) lub też już potwierdzonej ciąży ( po 18 dniach). Obecnie na naszym rynku dostępne są modele Baby-Comp, Lady- Comp i Pearly.

Karmienie piersią

Dyskusyjną metodą antykoncepcji naturalnej jest karmienie piersią po urodzeniu dziecka. Po porodzie pojawia się chwilowa niemożność zajścia w ciążę spowodowana tym, ze podczas karmienia niemowlę pobudza wydzielanie hormonów oksytocyny i prolaktyny hamującej owulację.  Aby metoda ta była w 100% efektywna karmione dziecko nie może mieć więcej niż pół roku zaś u kobiety nie wystąpiła jeszcze miesiączka. Niemowlę musi być karmione tylko i wyłączne piersią, nie rzadziej, niż co 4 godziny w dzień i co 5-6 godzin w nocy. Karmienie piersią według wskaźników Pearla wynosi 2, co oznacza wysoką skuteczność antykoncepcji.

Kalendarzyk

Najbardziej znaną metodą antykoncepcji naturalnej jest kalendarzyk małżeński, nazywany także metodą rytmu oraz metodą Ogino- Knausa. Jego główną zasadą i założeniem jest unikanie kontaktu płciowego z partnerem podczas dni uważanych na podstawie tej metody za płodne. Obecnie kalendarzyk małżeński jest uważany za metodę historyczną, która dziś stanowi jedynie oparcie teoretyczne dla pozostałych metod antykoncepcji. Nie zmienia to jednak faktu, że wiele zwolenniczek naturalnego zapobiegania ciąży nadal stosuje chętnie kalendarzyk w swoim życiu.

Dni płodne wyznaczane są na podstawie poszczególnych założeń i obserwacji. Owulacja następuje zwykle na 12-16 dni przed pojawieniem się miesiączki, w metodzie kalendarzyka małżeńskiego za średnią wartość przyjmuje się 14 dni. Plemniki mogą zapłodnić komórkę jajową w czasie od 48-72 godzin od odbytego stosunku seksualnego, a sama komórka jajowa żyje około 24 godzin po jajeczkowaniu. 

Aby w miarę precyzyjnie i dokładnie określić czas owulacji i jednoczesnej płodności, konieczna jest długa obserwacja swoich cykli miesiączkowych ( nie mniej niż 6) a następnie wybór najdłuższego i najkrótszego z nich. Od ilości dni cyklu najkrótszego odejmujemy 18 dni i otrzymujemy w ten sposób pierwszy dzień cyklu płodnego. Wszystkie dni cyklu, które poprzedzają pierwszy płodny dzień są uważana za niepłodne. Ostatni dzień cyklu płodnego otrzymamy po odjęciu od ilości dni najdłuższego z cykli liczby 11. Wszystkie dni następujące po ostatnim dniu płodnym aż do wystąpienia miesiączki są uważane za niepłodne.

Metoda kalendarzyka małżeńskiego przeznaczona jest dla kobiet, które regularnie miesiączkują a ich tryb życia jest spokojny i bezstresowy. Prowadzenie kalendarzyka wymaga jednak cierpliwości, systematyczności i samodyscypliny a co najważniejsze zaangażowania obojga partnerów. Metoda ta nie jest polecana kobietom narażonym na stres, które mają nieregularne cykle miesiączkowe oraz przeszły niedawno poród bądź poroniły.
 Jakie są zalety przestrzegania kalendarzyka małżeńskiego? Przede wszystkim, jako nieliczna jest akceptowana i dopuszczona przez Kościół Katolicki, nie ma żadnych skutków ubocznych zaś jej stosowanie nie wymaga żadnych dodatkowych substancji i urządzeń. 

Niestety metoda ta jest dość zawodna. Wskaźnik Pearla w tym przypadku wynosi aż 25 w przypadku typowego stosowania. Lekarze specjaliści nie polecają tej formy zabezpieczenia, ponieważ metoda ta została opracowana w latach 30 ubiegłego wieku.

Metoda termiczna

Kolejnym przykładem naturalnej antykoncepcji jest metoda termiczna polegająca na unikaniu zbliżenia seksualnego podczas dni płodnych. Głównym założeniem tej metody jest mierzenie temperatury ciała, która wzrasta w II fazie cyklu, kiedy ciałko żółte wytwarzając progesteron działa na ośrodek termoregulacji.

Jak na podstawie metody termicznej wyznaczyć dni płodne? Pierwszym krokiem jest codzienne mierzenie temperatury ciała tym samym termometrem zaraz po przebudzeniu się, o stałej porze. Temperaturę mierzymy przez 5 minut w jamie ustnej, odbytnicy lub pochwie. Otrzymany wynik pomiarów przenosimy na specjalny wykres. Następnie spośród pomiarów w I cyklu wybieramy najwyższą temperaturę i kreślimy poziomą linię o 0,5 oC powyżej. Trzy pierwsze dni, których temperatura przekroczyła nakreśloną przez nas linię uznajemy za ostatnie dni cyklu płodnego, zaś wszystkie dni kolejne aż do momentu wystąpienia miesiączki są uważane za niepłodne.

Należy jednak pamiętać, że w przypadku stosowania metody termicznej, kobieta jest w stanie wyznaczyć jedynie termin jajeczkowania już po fakcie jego wystąpienia. Oznacza to, że możliwe jest określenie wyłącznie okresu niepłodności po wystąpieniu owulacji. Zaletami stosowania tej formy antykoncepcji są przede wszystkim akceptacja jej przez Kościół katolicki oraz brak skutków ubocznych i ingerencji w gospodarkę hormonalną organizmu. Metoda termiczna nie jest jednak skuteczna. Według wskaźnika Pearla jej wynik wynosi nawet 17 ciąż na 100 stosujących tę formę antykoncepcji kobiet. Metoda ta wymaga ogromnej samodyscypliny, dokładności i systematyczności a ponadto pomiar nie zawsze jest wiarygodny, czego powodem mogą być przechodzone choroby i infekcje.

Obserwacja śluzu

Kolejną metodą antykoncepcji naturalnej jest metoda Billingsów, zwana także obserwacja śluzu bądź metodą owulacji. Kobieta rozpoznaje u siebie dni płodne na podstawie regularnej obserwacji konsystencji śluzu. 
Śluz produkowany jest przez liczne gruczoły znajdujące się wewnątrz szyjki macicy. Umożliwia on przedostanie się oraz przeżycie plemnikom zapewniając prawidłowe Ph środowiska. Kobieta stosująca metodę Billingsów powinna obserwować cechy śluzu znajdującego się u wejścia pochwy. Obserwacje przeprowadza się regularnie o tej samej porze dnia. Na ich podstawie można z łatwością określić, kiedy następują dni płodne, a kiedy niepłodne. 

Okres niepłodności przed owulacją rozpoczyna się po zakończeniu krwawienia miesiączkowego. W pierwszym jej etapie śluz nie pojawia się, kobieta odczuwa niekomfortowe uczucie suchości i wejście pochwy. Jeśli objaw ten nie wystąpi, nie ma powodu do obaw, ponieważ jest to całkiem normalne. W drugim etapie przez parę dni pojawić się może lepka, skąpa i dość gęsta wydzielina.

Okres płodny objawia się jasnym, gładkim, przezroczystym i „ciągliwym”śluzie, któremu towarzyszy wilgotność w okolicach narządów płciowych. Kiedy kobieta ma krótkie cykle miesiączkowe, śluz tego typu wystąpić już może podczas ostatnich dni krwawienia. Wyżej wymieniona zmiana śluzu sygnalizuje owulację, która nastąpi około za 6 dni od tego momentu. Ostatni dzień pojawienia się tego typu wydzieliny poprzedza o 24 godziny dzień owulacji.

Po wystąpieniu jajeczkowania, śluz na powrót staje się lepki, gęsty i nieprzezroczysty. U niektórych kobiet zanika całkowicie i nie pojawia się aż do wystąpienia kolejnej miesiączki. Kobieta może współżyć z partnerem wtedy, dopóki nie pojawi się gęsty, jasny i śliski śluz, co świadczy o rozpoczęciu się dni płodnych. Obserwacja śluzu jest bezpieczna dla zdrowia. Kobieta nie ingeruje w swoją gospodarkę hormonalną organizmu, nie ma żadnych skutków ubocznych. Stosowanie tej metody wymaga od pacjentki ogromnej dyscypliny, dokładności i znajomości swojego ciała. Istotną wadą jest także niska skuteczność, która występuje zwłaszcza w przypadku nieodpowiedniej wprawy i braku podstawowej wiedzy na ten temat. Wskaźnik Pearla dla tej metody waha się w granicach 0,5 - 40,0 w zależności od prawidłowego zastosowania się do zaleceń oaz sumienności.

Metoda objawowo-termiczna

Wyjątkowo często stosowana metodą antykoncepcji naturalnej jest także metoda objawowo- termiczna będąca połączeniem kilku metod. Kobieta dni płodne wyznacza na podstawie obliczania okresu płodnego z wykorzystaniem metody kalendarzyka małżeńskiego, poprzez systematyczne pomiary temperatury (metoda termiczna) oraz codzienną obserwację śluzu szyjowego ( metoda Billingsów).

Początek cyklu niepłodnego pacjentka wyznacza na podstawie kalendarzyka małżeńskiego i obserwacji śluzu. W przypadku, kiedy wyliczone dni znacznie różnią się od siebie, należy przyjąć wcześniejszy termin jako dzień niepłodności. Koniec okresu płodnego oraz jednoczesny początek niepłodności poowulacyjnej wyznaczamy także na podstawie dwóch powyższych metod. Kiedy wyliczenia są różne, Ajko dzień rozpoczęcia okresu niepłodnego uznajemy dzień późniejszy. W początkowej fazie stosowania wiele kobiet tę formę antykoncepcji uważa za skomplikowaną i trudną. W miarę upływu czasu i wraz ze zdobyciem wprawy metoda objawowo- termiczna staje się prosta i zrozumiała.

Wstrzemięźliwość

Czy wstrzemięźliwość można uznać jako pewnego rodzaju sposób zabezpieczenia się przed ciążą? Zdania są podzielone. W 100% skuteczna, tania oraz popierana przez Kościół Katolicki znalazła zarówno zwolenników, jak i przeciwników na całym świecie.