Witaminy są ograniczonymi związkami chemicznymi, które wpływają na prawidłowy rozwój organizmu i jego funkcjonowanie. Substancje te muszą być dostarczane z zewnątrz wraz z pokarmem, ponieważ organizm nie potrafi samodzielnie ich wytworzyć( za wyjątkiem witaminy K i D). Nazwa wywodzi się z języka łacińskiego i powstała w wyniku połączenia się słów vita ( życie) oraz amina( związek chemiczny z grupą aminową). Po raz pierwszy nazwy „witamina” użył polski biochemik Kazimierz Funk, który w wyniku wyizolowania tiaminy dokonał przełomowego odkrycia. Witaminy nie są składnikiem pokarmowym, raczej pełnią funkcje regulacyjną w organizmie. 

Witaminy dzielimy na dwie grupy: rozpuszczalne w wodzie i rozpuszczalne w tłuszczach. Podział ten jest istotny ze względu na to, że witaminy, które rozpuszczają się w tłuszczach można łatwo przedawkować, są kumulowane w tkankach tłuszczowych oraz bogatych w lipidy. W przypadku witamin rozpuszczalnych w wodzie nie są magazynowane, ich nadmiar organizm wydala wraz z moczem, dlatego konieczne jest ich stałe i systematyczne uzupełnianie. 

Do witamin rozpuszczających się w wodzie należą te z grupy C i B. w przypadku każdej z witamin, można je przedawkować (hiperwitaminoza), mieć ich niedobór ( hipowitaminoza) bądź całkowity brak ( awitaminoza).

Witamina C- kwas askorbinowy

O właściwościach witaminy C w kwestii zapobiegania chorób, wie każdy. Witamina C spełnia szereg istotnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu funkcji. Przede wszystkim przyczynia się do skrócenia czasu trwania różnego rodzaju infekcji dróg oddechowych, działa na system immunologiczny, niszczy bakterie i wirusy. Dzięki prawidłowej sumplementacji witaminy C wspomagamy gojenie się ran, hamujemy tworzenie się bolesnych sińców i obrzęków. Od lat znana jest jej zbawienna funkcja w normowaniu poziomu cholesterolu w organizmie, obniżaniu ciśnienia tętniczego czy zapobieganiu zaćmy. Zadziwiające jest także to, że witamina C znacznie zmniejsza ryzyko zachorowań na nowotwory żołądka, przełyku, płuc, jamy ustnej, szyjki macicy, wątroby i odbytu. Bierze także udział w wytwarzaniu kolagenu, który pełni istotną funkcję przy budowie szkliwa zębów czy kości. Witamina C ułatwia wchłanianie żelaza, wpływa na ochronę skóry przed szkodliwym działaniem słońca i promieni UV a także chroni przed jej przedwczesnym starzeniem się. Zapotrzebowanie dorosłego człowieka na witaminę C waha się od 45 do 90 mg w ciągu dnia. Większość zwierząt i roślin jest zdolna do samodzielnego wytwarzania tej witaminy, wyjątkiem są jednak organizmy niektórych ssaków naczelnych ( w tym człowieka), które muszą dostarczać ją wraz z pokarmem. 

Jakie są skutki niedoboru witaminy C w organizmie człowieka? Jednym ze skutków awitaminozy jest szkorbut ( choroba cechująca się uszkodzeniem tkanki łącznej, wypadaniem zębów, patologicznymi złamaniami, bólami mięśni). Pojawia się samoistne krwawienie dziąseł, liczne uszkodzenia naczyń krwionośnych, rany trudno się goją. Osoby z niedoborem witaminy C skarżą się na bóle stawów i mięśni, puchnięcie kończyn dolnych, znaczną utratę apetytu. Dłuższa awitaminoza prowadzi do zachorowań na osteoporozę, niedokrwistość, nadczynności tarczycy czy licznych zaburzeń na tle neurologicznym. Mogą pojawiać się także kłopoty z układem trawiennym, w szczególności z żołądkiem. 

Witaminę C można także przedawkować. Skutkiem hiperwitaminozy są bolesne dolegliwości żołądka, ciągłe nudności, biegunka, wymioty a nawet charakterystyczna wysypka. Według klasyfikacji FDA przedawkowanie witaminy C może mieć działanie niepożądane na płód i wpłynąć na jego nieprawidłowy rozwój. U osób mających problemy z nerkami może poczynić się do pojawienia się kamieni nerkowych. 

Produkty bogate w witaminę C to przede wszystkim owoce cytrusowe, ziemniaki, kapusta, czarne jagody, jabłka, soja, brukselka, brokuły, pomidory czy papryka. Można nabyć także suplementy, które pomogą nam w dostarczeniu do organizmu niezbędnej dawki witaminy C.
 
Witamina B1- tiamina

 Witamina B1 spełnia istotna funkcję w procesie oddychania komórkowego oraz w przemianie węglowodanów, przyspiesz gojenie się ran, uśmierza ból. Na niedobór tej witaminy cierpią zwykle osoby mające problem z alkoholem bądź stale poszczące.

Źródłem witaminy B1 są przede wszystkim wątroba i serce, różnego rodzaju produkty zbożowe, wędliny wieprzowe, rośliny strączkowe (fasole, groch), ryby, warzywa i niektóre owoce. Niedobór tej witaminy niesie za sobą poważne konsekwencje. Pojawia się uczucie osłabienia, oczopląs, ciągłe zmęczenie, kłopoty z koncentracją i z pamięcią. Wiele osób cierpi także na depresję i stany lękowe. W przypadku awitaminozy może pojawić się niewydolność krążenia w połączeniu z przyśpieszoną akcją serca oraz długotrwałym obrzękiem kończyn zarówno górnych jak i dolnych. Kolejnym skutkiem niedoboru witaminy B1 w organizmie jest utarta apetytu, wymioty, biegunka, spadek wagi. W przypadku silnego niedoboru może pojawić się choroba ber- beri, która objawia się zaburzeniami w pracy włókien mięśniowych i neuronów skutkując silnymi bólami kończyn, drżeniem, niewydolnością układu sercowo- naczyniowego.

Przedawkowanie witaminy B1 jest niemalże niemożliwe. Jedynie w przypadku zastrzyków pojawić się mogą obrzęki, poty, zmęczenie, zawroty głowy, drżenie, reakcje alergiczne czy duszności. W skrajnych przypadkach hiperwitaminoza może doprowadzić do śmierci.

Witamina B2 –ryboflawina

Witamina B2 spełnia istotną funkcję w procesie utleniania i redukcji, przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, błon śluzowych, dróg oddechowych, nabłonka skóry i naczyń krwionośnych, bierze udział w przemianie lipidowej i aminokwasów. Ryboflawina jest niezwykle ważna w prawidłowym funkcjonowaniu narządu wzroku.

Skutkiem niedoboru tej witaminy jest przede wszystkim zahamowanie wzrostu, uszkodzenie narządu wzroku oraz pogorszenie ostrości widzenia. Awitaminoza prowadzi także do nadmiernego wypadania włosów, do bezsenności. Brak witaminy B2 w organizmie wpływa na brak koncentracji, jest przyczyną kłopotów z pamięcią, zajadów, pleśniawek czy zaburzenia oddychania. Niedobór tego składnika prowadzi także do chorób układu nerwowego, pelagry i łojotoku. Szczególnie na niedobór narażone są kobiety w ciąży oraz dzieci. Bogatym źródłem witaminy B2 są wątroba, jaja, zielone warzywa, ryby takie jak makrela czy pstrąg, pieczywo, warzywa strączkowe, maślanka, mleko i orzechy.

Witamina B3 (PP) –niacyna

Witamina B3, nazywa także popularnie PP uczestniczy w wytwarzaniu energii, w produkcji czerwonych krwinek, przyczynia się do prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi, dobroczynnie wpływa na system nerwowy oraz ogólny stan psychiczny. Gra ważną rolę w prawidłowym ukrwieniu tkanki, wpływa na kondycję i wygląd włosów. 

Niedobór witaminy PP prowadzi do choroby zwanej pelagrą lub rumieniem lombardzkim, których objawem są biegunka, kłopoty z koncentracją, wymioty oraz zapalenie skóry. Dłużej trwająca awitaminoza jest przyczyną utraty apetytu, zawrotów głowy, stanów zapalnych, w ostateczności może prowadzić do depresji i wzmożonej agresji. 

Nadmiar witaminy B3 powoduje bóle głowy, swędzenie ciała, arytmię serca, brak apetytu, bezsenność, utratę wagi.  Witaminę PP możemy znaleźć w produktach pochodzenia roślinnego i zwierzęcego takich jak mięso czy orzechy.

Witamina B6 – pirydoksyna

Witamina B6 pełni w organizmie ludzkim niezwykle istotną rolę: bierze udział w przemianie aminokwasowej, pozwala magazynować energię, wpływa na prawidłowe ciśnienie tętnicze oraz funkcjonowanie układu nerwowego i układu sercowo- naczyniowego. Kobiety chętnie stosują go przed miesiączką, ponieważ skutecznie wpływa na zmniejszenie się napięcia przedmiesiączkowego objawiającego się drażliwością, bólem piersi i głowy, apatią. Witamina B6 znalazła stałe zastosowanie w leczeniu łojotokowego zapalenia skóry i zespołu cieśni nadgarstka. Regularne przyjmowanie witaminy zmniejsza znacznie ryzyko zachorowania na chorobę Parkinsona. W połączeniu z magnezem daje dobre efekty w leczeniu autyzmu u dzieci.

Niedobór witaminy B6 jest powodem drgawek, depresji, apatii, problemów ze snem, brakiem koncentracji oraz kłopotów z pamięcią. Pojawiają się stany zapalne skóry, kamica nerkowa, problemy z sercem oraz znacznie wzrasta ryzyko zachorowań na nowotwory. Awitaminoza jest wyjątkowo niebezpieczna u dzieci, ponieważ może prowadzić do opóźnienia umysłowego, padaczki czy nieprawidłowego rozwoju kości. U starszych osób niedobór prowadzi do zmian miażdżycowych, udaru a nawet niedokrwistości serca. Przedawkowanie witaminy B6 prowadzi do zaburzeń układu nerwowego, do drętwienia kończyn, trudnościach w poruszaniu się, niekomfortowego uczucia mrowienia. Głównym źródłem witaminy  B6 są przede wszystkim mięso, drób, nabiał, warzywa zielone i strączkowe, orzechy, pestki słonecznika, banany a nawet napoje energetyczne.  Zapotrzebowanie u dorosłego człowieka wynosi około 2 mg na dobę.
 
Witamina B7, H – biotyna

 Biotyna, znana także jako witamina B7 lub H wspomaga prawidłowe funkcjonowanie tarczycy, skóry i włosów. Wpływa także na krzepliwość krwi. Skutkiem niedoboru tej witaminy są różnego rodzaju zmiany skórne, wysypki, plamy i stany zapalne. Awitaminoza przyczynia się do podwyższenia poziomu cholesterolu.
 Bogatym źródłem witaminy H są wątroba, orzechy włoskie, mąka sojowa, żółtko jaj, migdały, grzyby, marchew i pomidory. Dzienna dawka wynosi od 30 do 100 mikrogramów.

Witamina B12 – cyjanokobalamina

Witamina B12 odgrywa istotną rolę w przemianie białek, tłuszczy i węglowodanów. Uczestniczy w wytwarzaniu czerwonych krwinek, odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, wpływa na koncentrację, pobudza apetyt. Dorosły człowiek powinien w ciągu dnia spożyć około 12 mikrogramów tej witaminy. Najbogatszym źródłem witaminy B12 są wszystkie produkty pochodzenia zwierzęcego, mleko, ser, jaja. 

Charakterystycznym objawem niedoboru witaminy B12 w organizmie jest przede wszystkim anemia związana także z brakiem kwasu foliowego. Awitaminozę można rozpoznać na podstawie niedojrzałych czerwonych krwinek, będących dowodem wolnej syntezy DNA. Kolejnym skutkiem niedoboru witaminy B12 jest także uszkodzenie układu nerwowego a nawet paraliż. Brak tej witaminy jest także przyczyną niebezpiecznej niedokrwistości.

Witamina B11- kwas foliowy

Kwas foliowy, zwany także witaminą B11 jest odpowiedzialny za prawidłowy wzrost tkanek oraz funkcjonowanie komórek. Niezwykle istotną rolę spełnia podczas ciąży, dlatego przyszłe mamy powinny w szczególnym stopniu zadbać o jego prawidłowy poziom w organizmie. Kwas foliowy zapobiega uszkodzeniom cewy nerwowej nienarodzonego dziecka, reguluje podział komórek dziedzicznych. Witamina B11 ma wpływ na tworzenie soku żołądkowego, reguluje działanie układu trawiennego, zmniejsza ryzyko zachorowań na nowotwór macicy.

Skutkiem awitaminozy może być zahamowanie wzrostu komórek, anemia, bezsenność, depresja, kłopoty z koncentracją, zmniejszony apatyt. Codzienne spożycie kwasu foliowego u kobiet ciężarnych powinno wynosić 0, 4 mg na dobę aż do 12 tygodnia ciąży. Hiperwitaminoza prowadzi do bezsenności, depresji, bolesnych zaburzeń żołądkowo- jelitowych, alergii. Przedawkowanie kwasu foliowego w ciąży może spowodować u dziecka astmę. Witaminę B11 znajdziemy w warzywach zielonych oraz w pomidorach i groch, słoneczniku, bananach i awokado.