Ze skoliozą, lordozą i kifozą ma problem coraz więcej dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Zbyt ciężki plecak, nieprawidłowa postawa ciała, garbienie się podczas siedzenia przy komputerze czy odrabiania lekcji mogą być przyczyną skrzywień kręgosłupa u naszych pociech. Jak uchronić najmłodszych przed wadą postawy? Jak rozpoznać kifozę, skoliozę i lordozę? Jak wygląda rehabilitacja i korekta wady postawy?

Skolioza

Skolioza, nazywana także bocznym skrzywieniem kręgosłupa jest jedną z najczęściej występujących wad postawy u dzieci. Skolioza cechuje się skrzywieniem przekraczającym 10° w czołowej płaszczyźnie ciała. Wielkość zniekształcenia mierzona jest na podstawie metody Cobba z wykorzystaniem zdjęcia rentgenowskiego młodego pacjenta.

Skrzywienie kręgosłupa może wystąpić u dziecka i nastolatka, który jest w fazie wzrostowej organizmu i kości. W medycynie wyróżnia się trzy rodzaje skoliozy: do 3 roku życia- niemowlęce, do 10 roku życia wczesnodziecięce, zaś po przekroczeniu dziesięciu lat mamy do czynienia ze skoliozą dorastających. Nieleczona skolioza może prowadzić do dotkliwych bólów układu kostnego, niedowładu, kalectwa a nawet do śmierci w wyniku niewydolności układu oddechowego. Pokazuje to, jakie katastrofalne skutki może nieść za sobą ignorowanie skoliozy oraz niepodjęcie leczenia odpowiednio wcześnie. Należy wspomnieć także, że skrzywienie boczne kręgosłupa jest także defektem estetycznym, w którego przypadku pomóc może specjalistyczna korekta, a nawet rehabilitacja.

Kiedy zauważymy u dziecka niesymetrycznie ustawione barki, nierówną talię, odstające łopatki, wysunięte biodra, skrzywienie kręgosłupa w kształcie litery „S” i zgarbioną sylwetkę, powinniśmy niezwłocznie udać się do lekarza pierwszego kontaktu, ortopedy lub pediatry. Najprawdopodobniej skierują dziecko na rentgen kręgosłupa, który pomoże zdiagnozować skoliozę oraz poziom jej zaawansowania. Dopiero po rozpoznaniu skoliozy możliwe jest podjęcie dalszego leczenia. W czasie, kiedy nastąpi zakończenie wzrostu pacjenta, choroba w dalszym ciągu postępuje stwarzając realne zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia. Skrzywiony kręgosłup, zdeformowane mięśnie uciskają na narządy wewnętrzne takie jak serce i płuca. Dochodzi do ich niewydolności, ich praca jest zakłócona i nie w pełni wydajna. Chory na skoliozę miewa częste bezdechy, odczuwa kołatanie serca, szybciej się męczy, czego przyczyną jest niewydolność układu oddechowego i układu krążenia. Dzieci szybciej się męczą, co jest zwłaszcza widoczne podczas aktywności fizycznej na lekcjach W-F, rywalizacji sportowej i podczas zawodów.

W wyniku skoliozy i skrzywienia kręgosłupa dochodzi do ucisku na korzenie. Prowadzić może to dysfunkcji układy neurologicznego, niedowładu kończyn i trwałego kalectwa. Skolioza prowadzi do nieestetycznych defektów na ciele pacjenta: powstaje garb, przekrzywienie się sylwetki na jedną stronę, problemy z poruszaniem się oraz zniekształcenie się sylwetki. Niezwykle ważna jest odpowiednio wczesna podjęta interwencja opiekuna lub rodzica, która pozwoli dokonać korekty w postawie, przywracając prawidłową sylwetkę.

Niewielka skolioza wynosząca poniżej 25° nie wymaga leczenia, a jedynie obserwacji lekarza w regularnych odstępach czasowych. W przypadku skrzywień kręgosłupa 25°-45° głównym celem leczenia jest nieprzekroczenie poziomu deformacji 45° u pacjenta aż do momentu zakończenia jego wzrostu szkieletowego.

Kyfoza (kifoza)

Pod pojęciem kifozy rozumiemy skrzywienie kręgosłupa w płaszczyźnie strzałkowej, a więc najprościej powiedziawszy ku tyłowi. Możemy rozróżnić dwa rodzaje kifozy: posturalną i strukturalną. W przypadku pierwszej z nich, skrzywienie jest „elastyczne”, łagodne, występujące w części odcinka piersiowego kręgosłupa, które wynika z nieprawidłowej postawy. Wykonane zdjęcia rentgenowskie zwykle nie pokazują żadnych zmian, a leczenie tego typu kifozy jest zwykle sprawą kosmetyki i estetyki. W przypadku kifozy strukturalnej, chory nie może pozbyć się skrzywienia, a korekta nie przywróci w pełni prawidłowej postawy. Kifoza strukturalna jest niezwykle charakterystyczna, objawia się zwłaszcza podczas pochylania, gdzie tworzy nieestetyczny, ostry garb.

Rodziców i opiekunów powinny w szczególności zaniepokoić silne bóle pleców dziecka występujące zwłaszcza w części barkowej, drętwienie rąk, deformacja ciała, zgarbiona sylwetka, problemy z oddychaniem i duszności. Kifoza może być skutkiem choroby Schereumanna, która powoduje trwałe zmiany w płytkach chrzęstnych kręgów kręgosłupa. Ten rodzaj deformacji może wystąpić także po zwyrodnieniach, nowotworze lub operacji poszczególnych odcinków kręgosłupa. Osoby chorujące na osteoporozę są także narażone na kifozę. W przeciwieństwie do skoliozy, kifoza spotyka ludzi w każdym wieku: zarówno dzieci, jak i najmłodszych.

Lordoza

Lordoza jest skrzywieniem kręgosłupa w odcinku szyjnym lub lędźwiowym. Kiedy następuje nadmierne wygięcie się kręgosłupa ku przodowi mamy do czynienia z lordozą na tle patologicznym. Ten rodzaj wady postawy często jest powodem silnych bólów lędźwi, uniemożliwia wykonywanie nagłych ruchów ( w szczególności klękania, pochylania się, skręcania tułowia). Lordoza jest dużym obciążeniem dla dzieci w wieku szkolnym uczestniczących w lekcjach wychowania fizycznego. Przyczyną może być źle wyprofilowany tornister, noszenie plecaka na jednym ramieniu, zła pozycja podczas siedzenia np. przy komputerze lub podczas odrabiania lekcji. Lordoza jest także defektem estetycznym, które często prowadzi do zaburzeń na tle psychicznym i licznych kompleksów. Opiekunowie lub rodzice dziecka powinni jak najszybciej zgłosić się z nim do ortopedy, lekarza pierwszego kontaktu bądź pediatry. Odpowiednio wcześnie podjęte leczenie pozwoli zapobiec dalszemu rozwojowi i pogłębianiu się choroby.

Leczenie w przypadku skoliozy, kifozy i lordozy wygląda podobnie i na celu ma całkowitą korektę skrzywienia kręgosłupa oraz złagodzenie objawów i niektórych dolegliwości u pacjentów. Lekarze najczęściej zalecają rehabilitację, której czas trwania i intensywność zależą od stopnia zaawansowania skrzywienia kręgosłupa.

Wszystkie dzieci, u których zdiagnozowano skoliozę, kifozę lub lordozę muszą systematycznie odwiedzać lekarza specjalistę. W zależności od stopnia skrzywienia kręgosłupa, lekarz indywidualnie dobiera terapię i sposób leczenia. W przypadku, kiedy skrzywienie jest mniejsze niż 25o zalecana jest rehabilitacja, intensywne ćwiczenia i aktywność ruchowa.  Wyjątkowo często przepisywany jest także gorset ortopedyczny, który pomoże w deformacji kręgosłupa od 25o do 45o. W przypadkach większych skrzywień jedynym rozwiązaniem są operacje chirurgiczne i zabiegi operacyjne.

Specjalista odpowiedzialny za rehabilitację pacjenta, na podstawie stopnia skrzywienia kręgosłupa a także wieku, dobiera indywidualny system ćwiczeń. Ich trudność, intensywność oraz częstotliwość są uzależnione od wielu czynników, a głównym celem programu leczniczego jest korekta postawy oraz wpojenie nawyków utrzymania prawidłowej postawy ciała i sylwetki. Elementem rehabilitacji są także masaże, które wzmacniają i uelastyczniają kręgosłup oraz mięśnie go otaczające.

Dla dzieci, których skrzywienie kręgosłupa przekracza 25o , ale jest mniejsze niż 45o , najskuteczniejszą formą leczenia skoliozy będzie specjalny gorset ortopedyczny. Pacjent jest zmuszony nosić gorset przez 23 godziny w ciągu doby aż do czasu, kiedy zakończy okres wzrostu układu kostnego ( zwykle do 17 roku życia). Sam gorset wpływa na zahamowanie skrzywienia kręgosłupa w czasie wzmożonego wzrostu ( w okresie dojrzewania) oraz na wyrobienie nawyku prawidłowej postawy ciała. Gorset ortopedyczny dobierany jest w sposób indywidualny w zależności od stopnia zaawansowania skoliozy. Raz na cztery do sześciu miesięcy gorset zostaje na nowo dopasowany do ciała i sylwetki pacjenta.

Kiedy skrzywienie kręgosłupa przekracza 45o , a gorset ortopedyczny nie daje żadnej poprawy i ulgi, konieczny staje się zabieg operacyjny i interwencja chirurgiczna. Leczenie operacyjne w głównej mierze polega na wyprostowaniu oraz usztywnieniu kręgosłupa. W tym celu chirurg wykorzystuje specjalistyczne implanty i wszczepy. Dzięki systemom stabilizacyjnych zoperowany pacjent powraca do normalnego funkcjonowania już po 3 tygodniach.

Sam zabieg operacyjny jest niezwykle skomplikowany i trwa ponad kilka godzin. Operacja powinna być przeprowadzona w specjalistycznym ośrodku z bogatym zapleczem techniczno-medycznym. Ryzyko powikłań po zabiegu operacyjnym jest mniejsze niż 3%.

Jak zapobiegać skrzywieniom kręgosłupa u dziecka?

Zapobieganie skrzywieniu kręgosłupa powinno być stosowane już u niemowląt. Rodzice nie powinni stale kłaść dziecka na plecach, rzadziej nosić je na rękach oraz zadbać o dobór materacyka o odpowiedniej twardości i wózka z usztywnionym oparciem. Dopilnować należy systematycznych odwiedzin dziecka u pediatry, co pozwoli wykryć ewentualne zmiany w zdrowiu malucha.

Rodzice w szczególności powinni zadbać o dziecko w wieku szkolnym i przedszkolnym. Wyjątkowo ważny jest dobór tornistra: zwróćmy uwagę na to, czy możliwa jest regulacja szelek, czy tylnia część plecaka jest odpowiednio usztywniona oraz czy przylega do pleców. Dopilnujmy, aby dziecko nosiło tornister na obu ramionach a w środku nie nosiło zbędnych i ciężkich przedmiotów. Zwróćmy uwagę na postawę dziecka: czy prawidłowo siedzi przy stole, czy chodzi prosto i czy się nie garbi. Nauczmy maluchy prawidłowej postawy: ściągniętych łopatek, wciągniętych pośladków, wysuniętych bioder i uniesionego podbródka. Bądźmy czujni na skargi dziecka dotyczące bólu pleców, kłopotów z oddychaniem, dusznościami oraz dyskomfortem podczas wykonywania nagłych ruchów ( skrętów tułowia, pochylania się , klękania). Każde niepokojące nas zmiany skonsultujmy z lekarzem pierwszego kontaktu, pediatrą bądź ortopedą. Pamiętajmy, że nieleczona kifoza, skolioza i lordoza mogą nieść za sobą poważne konsekwencje nie tylko dla zdrowia, ale także dla życia.